ከመይ ጌርና መሐንበሲና ንሕሉ።

ከመይ ጌርካ መሐንበሲኻ ትሕሉ፡ ካብ መዓልታዊ ክንክን ክሳብ ወቕታዊ ጽገና ምሉእ መምርሒ

ናይ ብሕቲ መሐንበሲ ምውናን ውሕስነት ናይ ሓጋይ ምሕዳስን ስድራቤታዊ ምዝንጋዕን እዩ፣ ጽሩይን ንጹርን ማይ መሐንበሲ ግን ብተፈጥሮ ኣይመጽእን እዩ-ሳይንሳዊ ጽገና ንመሐንበሲ ንነዊሕ እዋን ኣብ ጽቡቕ ኩነታት ንምጽናሕ ሕመረት እዩ። ደበናዊ ማይ ምውጋድ ይኹን፡ ምብትታን መሳርሒታት፡ ወይ ኣብ እዋን ምሕንባስ ድሕነት ስድራቤትካ ምርግጋጽ፡ ስርዓታዊ ኣገባብ ጽገና ምምራሕ ወሳኒ እዩ። እዚ ጽሑፍ እዚ፡ ካብ መዓልታዊ መርመራታት ክሳብ ወቕታዊ ጽገናታት፡ ንጸገማት ክንክን ማይ መሐንበሲ ብቐሊሉ ክትፈትሕ ዝሕግዘካ፡ ቁልፊ ስጉምትታት ጽገና መሐንበሲ ክብትን እዩ።

I. መዓልታዊ ጽገና፡ ንመሰረት ጽሬት ማይ ንምሕላው ኣብ መዓልቲ 5 ደቓይቕ

ሕመረት መዓልታዊ ጽገና "ንኣሽቱ ጉዳያት ዓበይቲ ከይኮኑ ምክልኻል" እዩ። ዝተሓላለኸ ስርሒታት ዘየድልዮ ኮይኑ ግን ንኣናእሽተይ ጸገማት ካብ ምብራኽ ብኣድማዒ መንገዲ ክድሕን ይኽእል። ኣብ ሰለስተ ሸነኻት ኣተኩር፡ ንሳቶም ድማ፡ ንጹር ኩነታት ጽሬት ማይ፡ ኣሰራርሓ ቁልፊ መሳርሒታት፡ ከምኡ’ውን መርመራ ክህልዉ ዝኽእሉ ሓደጋታት ድሕነት።

ቀዳማይ ብዓይንን ተንከስን ዝግበር መርመራ እዩ። መዓልታዊ በቲ ፑል ክትሓልፍ ከለኻ፡ እቲ ማይ ንጹር እንተኾይኑ ንምዕዛብ ተንበርኪኽካ ምዕዛብ-ኣብ ታሕቲ ናይቲ ፑል ወይ ኣብቲ መውጽኢ ማይ ኣብ መንጎ ዝርከቡ ስርሓት ሸኽላታት ዘሎ ክፍተት ብንጹር ምርኣይ ምኽኣል ጽቡቕ ጽሬት ማይ የመልክት። ቁሩብ ተርቢዲቲ እንተሃልዩ፡ ኣብ ልዕሊ ማይ ንኣሽቱ ዝንሳፈፉ ርስሓት እንተሃልዮም፡ ወይ ድማ ነቲ መንደቕ ፑል ብኢድካ ክትትንክፎ ከለኻ መንሸራተቲ ስምዒት እንተሃልዩ፡ ኣብ እዋኑ ስጉምትታት የድሊ። ማዕረ ማዕሪኡ ድማ ኣብ ልዕሊ ማይ ዘይቲ ወይ ፎም ምውህላል እንተሃልዩ ኣስተውዕል፣ እዚ ድማ ብሰንኪ ካብ መጠን ንላዕሊ ተረፍ ፍርያት ክንክን ቆርበት፣ ረሃጽ ወይ ዲተርጀንት ናብቲ ፑል ዝውሕዝ ክኸውን ይኽእል።

ካልኣይ ድማ ቀሊል መርመራ ናይቲ ስርዓተ ምፍታሕ እዩ። እቲ ዝዘውር ማይ ፓምፕ ብንቡር ይሰርሕ ከምዘሎ ኣረጋግጽ፣ እቲ ናይ ስራሕ ድምጺ ብዘይ ዘይንቡር ድምጺ ርጉእ ድዩ ኣይኮነን ምስማዕ፤ ናይቲ ፍልተር ጸቕጢ መዐቀኒ ተዓዘብ። እቲ ጠቋሚ ካብቲ ንቡር ደረጃ (መብዛሕትኡ ግዜ 0.8-1.2 ባር) ዝለዓለ እንተኾይኑ፡ እቲ ናይ መጽረዪ ንብረት ክዕጾ ይኽእል እዩ፡ ንድሕሪት ምሕጻብ ድማ የድሊ ማለት እዩ። ኣብ መንደቕ ንዝተሰቕሉ ፍልትራት፡ እቲ ናይ ፍልተር ስክሪን ብቐሊሉ ኣብ ሰሙን ክፈርስን ክጽረግን ይኽእል፤ ንመጽረዪ ሑጻ ወይ ንመጽረዪ ዳይቶማስ መሬት፡ ብሰንኪ ውድቀት ምፍታሕ ጽሬት ማይ ንኸይበላሾ ብመሰረት ጸቕጢ ዝሕብር ስራሕ ይሰርሑ።

ኣብ መወዳእታ ንዝርዝር ድሕነት ኣቓልቦ ግበር። ኣብ ጥቓ እቲ ፑል ዝርከቡ መትሓዚ ኢድን ደረጃታትን ጽኑዓት እንተኾይኖም፣ ከምኡ’ውን እቲ ናይ ምፍሳስ ሽጉርቲ ዘይተበላሸወ እንተኾይኑ ምፍታሽ፣ ምእንቲ ምብስባስ ወይ ሓደጋታት ምዕጻው። ኣብ ገዛ ህጻናት እንተሃልዮም፡ እቲ ናይ ድሕነት ሓጹር መዕጸዊ ንቡር ምዃኑ ኣረጋግጽ፡ እዚ’ውን ኣብ ስራሕ ጽገና ብቐሊሉ ዕሽሽ ዝበሃል ኣገዳሲ መላግቦ እዩ።

II. ሰሙናዊ ኣብ-ዕምቆት ክንክን: ሚዛን ፅሬት ማይ ንምርግጋእ ዝሕግዝ ልክዕ ደንቢ

መዓልታዊ ጽገና መሰረት ኮይኑ፡ ሰሙናዊ ብዕምቆት ዝግበር ክንክን ድማ ርጉእ ጽሬት ማይ ንምዕቃብ ቁልፊ ኮይኑ፡ እቲ ሕመረት "ሚዛናዊ መለክዒታት ጽሬት ማይ + ምሉእ ጽሬት" እዩ። እዚ ስጉምቲ መሰረታዊ መሳርሒታት ምድላው የድሊ: ፅሬት ማይ መመርመሪ ስትሪፕ ወይ ኤሌክትሮኒካዊ ዲቴክተራት፣ ክሎሪን ጣብላታት/ፓውደር፣ ፒኤች ኣስተኻኸልቲ፣ ኣልጌሳይድስ፣ ከምኡ እውን ከም ናይ ፑል ብራሻን ቫክዩም ክሊነርን ዝኣመሰሉ መፅረዪ መሳርሒታት።

ምቁጽጻር መርኣይታት ጽሬት ማይ ሕመረት ናይቲ ዋና ኮይኑ፡ ኣብ ሰለስተ ቁልፊ መለክዒታት ዘተኮረ ኮይኑ፡ ዋጋ ፒኤች፡ ትሕዝቶ ክሎሪንን ኣልካላይነትን እዮም። እቲ ፒኤች ዋጋ ብቐጥታ ንባክተርያ ዝቐትል ውጽኢት ክሎሪንን ምቾት ደቂ ሰባትን ዝጸሉ ኮይኑ፡ እቲ ምቹእ ደረጃ 7.2-7.8-ትሕቲ 7.2 ኮይኑ ንመሳርሒታት ክበላሾን ንቆርበት ከቖጥዕን እንከሎ፡ ልዕሊ 7.8 ድማ ንዕብየት ኣልጌን ውጽኢት ዘይምህላው ክሎሪንን ተቓላዓይ እዩ። ድሕሪ ምፍታሽ ዋጋ ፒኤች ትሑት እንተኾይኑ ንመስተኻኸሊ ሶድየም ካርቦኔት (ሶዳ) ክውሰኽ ይኽእል፤ ልዑል እንተኾይኑ ሃይድሮክሎሪክ ኣሲድ ወይ ፍሉይ መቐነሲ ፒኤች ምጥቃም ይከኣል። ኣብ ሓደ እዋን ንጽሬት ማይ ብሓያል መልክዑ ንኸይቅይር ብንኣሽቱ ዕስለታት ምውሳኽ ኣስተውዕል።

ትሕዝቶ ክሎሪን ንባክተርያን ኣልጌን ንምዕጋት ቁልፊ ኮይኑ፡ እቲ ነጻ ክሎሪን ካብ 1-3 ፒፒኤም (ክፋላት ኣብ ሚልዮን) ክቕጽል ኣለዎ። እቲ ትሕዝቶ እኹል እንተዘይኮይኑ፡ ክሎሪን ጽላት (ንተንሳፋፊ መመገቢ ዝምችእ) ወይ ክሎሪን ፓውደር (መጀመርታ ክፈስስ ድሕሪኡ ብማዕረ ክነጽግ ኣለዎ) ብምውሳኽ ክምለእ ይኽእል፤ ትሕዝቶ ክሎሪን ኣዝዩ ልዑል እንተኾይኑ (ካብ 5 ፒፒኤም ንላዕሊ)፡ ክሎሪን ምውሳኽ ኣቋርጽ፡ ነቲ ስርዓተ ዑደት ደም ወሊዕካ ንብርሃን ጸሓይ ኣቃሊዕካ ምዝንባዕ ክሎሪን የቀላጥፎ። ሓደ ምኽሪ ኣብዚ ኣሎ፡ ጸሓይ ሓያል ኣብ ዝኾነሉ እዋን ቀትሪ ክሎሪን ካብ ምውሳኽ ተቖጠብ፡ ምኽንያቱ ኣልትራቫዮሌት ጩራታት ምብስባስ ክሎሪን ስለ ዘቀላጥፎ፤ ምሸት ክትገብሮ ይምከር።

ጠቕላላ ኣልካላይነት ናይቲ ፒኤች ዋጋ "ዘረጋግእ" ኮይኑ፡ እቲ ምቹእ ደረጃ ካብ 80-120 ፒፒኤም እዩ። ትሑት ኣልካላይነት ንዋጋ ፒኤች ንልውውጥ ተቓላዓይ ይገብሮ፤ ልዑል ኣልካላይንነት ደበናዊ ማይን ምፍጣር ስኬልን ከስዕብ ይኽእል። ሶድየም ባይካርቦኔት ኣልካላይነት ንምዕባይ ክውዕል ይኽእል፡ ወይ ድማ ኣሲዳዊ ንጥረ ነገራት ቀስ ኢልካ ንምውራድ ክውዕል ይኽእል፡ እዚ ውን ነቲ "ንኣሽቱን ብተደጋጋሚ ምውሳኽን" ዝብል መትከል ይኽተል።

ስራሕ ጽሬት "ኩለመዳያዊን ዕጹው መገዲ ዘይብሉን" ክኸውን ኣለዎ። መጀመርያ ርስሓት ናብ ታሕቲ እቲ ቐላይ ከይጥሕል መርበብ ምጥቃም ከም ዝወደቐ ቆፅልን ፀጉርን ካብ ልዕሊ ማይ ንምእላይ፤ ድሕሪኡ ንመንደቕ ፑል ካብ ላዕሊ ክሳብ ታሕቲ ንምሕጻብ ብራሽ ፑል ተጠቐም፣ ብፍላይ ድማ ንመኣዝናት፣ ክፍተታት ስጉምቲን ካልእ ንዕብየት ኣልጌ ዝቃላዕ ቦታታትን ኣቓልቦ ምሃብ። ድሕሪ ምሕጻብ፡ እቲ ፍልተር ነቲ ዝተሸፈነ ኣልጌን ርስሓትን ክምጥጥ ምእንቲ፡ ነቲ ስርዓተ ዑደት ደም ወልዖ። ኣብ ታሕቲ ናይቲ ፑል ንዝተዘርግሐ ርስሓት፡ እቲ መጠን ንእሽቶ እንተኾይኑ፡ ብኢድ ዝሰርሕ ቫክዩም ክሊነር፡ እቲ መጠን ዓቢ እንተኾይኑ ድማ ምሉእ ብምሉእ ኣውቶማቲክ ቫክዩም ክሊነር ክጥቀም ይከኣል። ድሕሪ ቫክዩም ምግባር፡ ንፍሩይነት ጽሬት ማይ ንምምሕያሽ፡ ንገለ ክፋል ናይቲ ማይ ፑል (ኣስታት 1/5) ምትካእ ይምከር።

ብተወሳኺ እቲ መሳርሒ ዶዝ ንቡር ምዃኑ ንምርግጋጽ ሰሙናዊ ክፍተሽ ኣለዎ-እቲ ተንሳፋፊ መመገቢ ብክሎሪን ጽላት ክምላእ ኣለዎ፣ ከምኡ’ውን እቲ ኣውቶማቲክ መዐቀኒ መሳርሒ እኹል ኬሚካላትን ኣብ ሻምብቆ ምዕጻው ከምዘየለን ንምርግጋጽ ክምርመር ኣለዎ፣ ምእንቲ እቶም ኬሚካላት ብማዕረ ኣብቲ ማይ ክውሃሃዱ ይኽእሉ።

III. ወቕታዊ ጽገና፡ ዕድመ መሳርሒታት ንምንዋሕ ንለውጢ ክሊማ ምላሽ ምሃብ

ድሌታት ጽገና መሐንበሲታት ምስ ወቕቲ ይቕየር፡ ብፍላይ ኣብ ውዑይን ዝናብን ሓጋይን ዝሑልን በረድን ዝበዝሖ ክረምቲ። ተመኩሮ ተጠቃሚ ንምርግጋጽን ብሰንኪ ከባብያዊ ረቛሒታት ጉድኣት መሳርሒታት ንምክልኻልን ዕላማ ዝገበሩ ስትራተጂታት የድሊ።

ሓጋይ ንኣጠቓቕማ መሐንበሲ ዝለዓለሉ እዋን ኮይኑ፡ ንጽገና እውን "በዳሂ እዋን" እዩ። ልዑል ሙቐት ንኽሎሪን ምብስባስን ዕብየት ኣልጌን የቀላጥፎ፣ ስለዚ ድግግም መርመራ ጽሬት ማይ ካብ ሰሙን ሓደ ግዜ ናብ ሓደ ግዜ ኣብ ነፍሲ ወከፍ 3 መዓልታት ክውስኽ ኣለዎ-፣ ትሕዝቶ ክሎሪን ድማ ኣብ ላዕለዋይ ደረት 2-3 ፒፒኤም ክቕጽል ይኽእል። ድሕሪ ብርቱዕ ዝናብ ዋጋ ፒኤችን ተርቢዲቲን ብእዋኑ ክፍተን ኣለዎ። ማይ ዝናብ ትሕዝቶ ክሎሪን ከጉድልን ሚዛን ጽሬት ማይ ክቕይርን እዩ፣ ስለዚ ክሎሪንን ፒኤች ኣስተኻኸልቲን ምውሳኽ ከድሊ ይኽእል። ማዕረ ማዕሪኡ ድማ ብሰንኪ ተደጋጋሚ ኣጠቓቕማ እቲ ፍልተር ኣብ ሰሙን ሓደ ግዜ ምጽራይ የድሊ ምእንቲ ብቕዓት ምፍታሕ ንምርግጋጽ።

ኣብ ቀውዒ፡ ዝያዳ ዝወደቐ ቆጽሊ ምስ ዝህሉ፡ ዝወደቐ ቆጽሊ ከይበስበሰን ንጽሬት ማይ ከይብክልን ድግግም መርበብ ምግፋፍ ዓሳን ጽሬትን ክውስኽ ኣለዎ። ሙቐት እናነከየ ምስ ከደ ድግግም ምሕንባስ ይንኪ፣ መጠን ዝውሰኽ ክሎሪን ድማ በብቑሩብ ክጎድል ይኽእል እዩ፣ እንተኾነ ግን እቲ መሰረታዊ ትሕዝቶ 0.5-1 ፒፒኤም ገና ክዕቀብ ኣለዎ። ሙቐት ማይ ትሕቲ 20 ዲግሪ ምስ ዝኸውን፡ ዕብየት ኣልጌ ይዝሕትል፡ ጸረ-ኣልጌ ድማ ደው ክብል ይኽእል፡ እንተኾነ ግን ተረፍ ኣልጌ ኣብ ክረምቲ ኣብ ክረምቲ ከይድቅስን ከይዓብን መንደቕ ናይቲ ፑልን ታሕተዋይ ክፋልን ብዕምቆት ክጽረግ ኣለዎ።

ሕመረት ናይ ክረምቲ ጽገና "ጸረ-ምቁራጽ + ምዕቃብ ርስሓት" እዩ፣ ብፍላይ ኣብቲ ሙቐት ትሕቲ 0 ዲግሪ ዝኾነ ከባቢታት። መጀመርታ ነቲ ኣብ ሻምብቆ ዘሎ ማይ ምሉእ ብምሉእ ኣፍስሶ-ድሕሪ ምጥፋእካ ነቲ ዝዘውር ፓምፕ ማይ፣ ኩሎም ናይ ምፍሳስ ቫልቭታት ምኽፋት፣ ከምኡ’ውን ብሰንኪ ምስፍሕፋሕ በረድ ዝመጽእ ምብታኽ ሻምብቆ ንምክልኻል ነቲ ኣብቲ ሻምብቆ ዘሎ ተረፍ ማይ ንምንፋሕ ብኣየር ኮምፕረሰር ተጠቐም። ብድሕሪኡ ነቲ ፍልተር ኣጽርዮ፣ ነቲ ናይ ፍልተር ንብረት ተክኦ ወይ ድማ ነቲ ናይ ፍልተር ሑጻ ዲሲንፌክት ብምግባር፣ ኣንቂጽካ ብዝተዓሸገ መንገዲ ምዕቃብ። ንኣካላት ፑል፡ ንክረምቲ ማይ እንተዘይኣውጺእካዮ፡ ኣብ መንደቕ እቲ ፑል ዝህሉ ጸቕጢ በረድ ንምንካይ፡ ኣብ ልዕሊ ማይ ዝንሳፈፋ ኩዕሶታት ኣቐምጥ፤ ማይ ናይቲ ፑል እንተ ኣፍሲስካዮ፡ ንኸይስንጠቕ ኣብ መንደቕ እቲ ፑል መከላኸሊ ምልካይ፡ ብፍሉይ ማይ ዘይኣትዎን ሓመድ ዘይኣትዎን መሸፈኒ ድማ ሸፍኖ።

IV. ልሙድ ጸገም ቀዳማይ ረድኤት፡ ቅልጡፍ ምፍታሕ ጽሬት ማይን ውድቀት መሳርሕታትን

መዓልታዊ ግቡእ ጽገና እንተገበርካ እውን ዘይተጸበኻዮ ጸገማት ከጋጥም ይኽእል እዩ። ኣገባብ ህጹጽ ሕክምና ምልማድ ነቲ ኩነታት ካብ ምግዳድ ክድሕን ይኽእል።

ጽሬት ማይ ሃንደበት ዕንክሊልን ቀጠልያን እንተኾይኑ፡ መብዛሕትኡ ግዜ ብሰንኪ ዕምባባ ኣልጌ ወይ ውጽኢት ዘይምህላው ክሎሪን ዝመጽእ እዩ። እቲ ናይ ህጹጽ እዋን ውጥን፡ መጀመርታ ዕጽፊ መጠን ኣልጌሳይድ ወሲኽካ፡ ን2 ሰዓታት ደው ክብል ምግባር፡ ድሕሪኡ ነቲ መንደቕን ታሕተዋይ ክፋልን ናይቲ ፑል ብብራሽ ፑል ብግቡእ ምሕጻብ፡ ድሕሪኡ ሾክ ክሎሪን (3-5 ዕጽፊ ናይቲ ልሙድ ትሕዝቶ) ወሲኽካ፡ ነቲ ስርዓተ ዑደት ደም ኣጥፊእካ ማይ ናይቲ ፑል ን12 ሰዓታት ደው ክብል ምግባር። እቲ ርስሓት ምስ ሰፈረ፡ ታሕተዋይ ክፋል ናይቲ ፑል ብቫክዩም ክሊነር ኣጽርዮ፡ ኣብ መወዳእታ ድማ 1/3 ናይቲ ፑል ማይ ተኪእካ ነቲ ናይ ማይ ጽሬት መለክዒታት ዳግማይ ኣስተኻኽሎ።

ኣብ መንደቕ እቲ ፑል ስኬል ወይ ናይ ዝሓረሰ ነጠብጣብ እንተሃልዩ፡ እቲ ሚዛን ፍሉይ መውጽኢ ድሕሪ ምልካይ ክሕጸብ ይከኣል፡ እቶም ናይ ረስኒ ነጥብታት ድማ ነቲ ኣብቲ ማይ ዘለዉ ኣዮናት ሓጺን ንምብስባስ ቺለቲንግ ኣጀንት ክጥቀሙ ኣለዎም። ኣብ እዋን ስርሒት ጓንቲ ምጥቃም ምስቲ ወኪል ቀጥታዊ ቆርበት ንኸይራኸብ ኣስተውዕል፣ እቲ ወኪል ድማ ቅድሚ ምጥቃምካ ምሉእ ብምሉእ ክፈስስ ኣለዎ፣ እዚ ድማ ኣብቲ ናይ ፑል ስርሓት ንኸይጉዳእ እዩ።

እቲ ኣብ ዙርያ ማይ ዝዘውር ፓምፕ እንተዘይሰሪሑ፡ መጀመርታ እቲ ቀረብ ሓይሊ ንቡር እንተኾይኑ መርምሩ። ናይ ሓይሊ መገሻ እንተሃልዩ ብሰንኪ ልዕሊ ዓቐን ጽዕነት ዝመጽእ እንተኾይኑ ኣረጋግጽ-እዚ ብሰንኪ ዝተዓጽወ ናይ ፍልተር ንብረት ጽዕነት ፓምፕ ብምዕባይ ክኸውን ይኽእል እዩ፣ ኣብ ከምዚ ኩነታት እቲ ፍልተር ምጽራይ የድልዮ፤ እቲ ቀረብ ሓይሊ ንቡር እንተኾይኑ ግን እቲ ፓምፕ ምላሽ እንተዘይብሉ ሞተር ምብልሻው ክኸውን ይኽእል እዩ፣ ንጽገና ድማ ንሞያውያን ሰራሕተኛታት ክትራኸቡ ኣለዎም፣ ባዕልኹም ኣይትፈርስዎ።

V. ጽማቕ፡ ሕመረት ጽገና "ስሩዕነት + ትኽክለኛነት" እዩ።

ጽገና መሐንበሲ ኣድካሚ ጾር ዘይኮነስ ስርዓታዊ ስራሕ "ስሩዕ ስርሓት + ልክዕ ምቁጽጻር" እዩ። ሓሙሽተ ደቓይቕ መዓልታዊ መርመራ፡ ኣብ ሰሙን ሓደ ሰዓት ብዕምቆት ዝግበር ክንክን፡ ምስ ዕላማ ዝገበረ ወቕታዊ ጽገና ተደሚሩ፡ ማይ ናይቲ ፑል ንነዊሕ እዋን ንጹርን ድሙቕን ክኸውን ይኽእል፡ እቲ መሳርሒታት ድማ ብዘይምቁራጽ ክሰርሕ ይኽእል። ሕመረት ጽገና "ካብ ምፍዋስ ምክልኻል ይሓይሽ"-ኣቐዲምካ ንኣሽቱ ጸገማት ምርካብ ጽሬት ማይ ምስ ተበላሸወን እቲ መሳርሒ ምስ ተበላሸወን ካብ ምጽጋን ኣዝዩ ዝያዳ ናይ ጉልበት-ቁጠባን ቁጠባውን ምዃኑ ኣይትረስዕ። ሳይንሳዊ ጽገና ተኸተል፣ መሐንበሲኻ ድማ ውሑስን ምቹእን ስድራቤታዊ ሕጉስ ቦታ ክኸውን እዩ።